|تقی دژاکام| مدرس چند کرسی در مجلس دارد؟
پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ اینکه مجاهد شهید سیدحسن مدرس چه ویژگی‌هایی داشته است که امام خمینی در میان همه شخصیت‌هایی که از آنها تجلیل کرده، برای مدرس حساب کاملاً جداگانه‌ای باز کرده و تعابیری برای او به‌کار برده که برای هیچ‌کس دیگر استفاده نکرده است، یکی از نقاط قابل تأمل تاریخ معاصر ماست.
مدرس همزمان چندین ویژگی بارز داشته است که دیگران گاه فقط با یک یا دوتا از این ویژگی‌ها محبوب امام و مردم شده‌اند. ویژگی‌هایی چون ساده‌زیستی، آزادگی، شجاعت در برابر ظلم و استبداد، هوشمندی و کیاست، سواد علمی، رسیدگی به محرومان، دوری از عوام‌زدگی و تحمیق مردم؛ مواردی که همه آنها با هم در وجود این شخصیت تأثیرگذار کشورمان جمع شده بود. جالب اینکه برخی از این ویژگی‌ها نتیجه ویژگی دیگر است. مثلاً ساده‌زیستی و دوری از تجملات باعث شده بود که او به دلیل همین دلبستگی‌نداشتن به دنیا آزاده باشد؛ و همه اینها باعث شده بود که در سیاست‌ورزی شجاعتی تا آن درجه بالا داشته باشد که رضاخان مستبد و درباریان او را به چیزی نگیرد و از آنها نترسد؛ و بالتبع از دول استعمارگر روس و انگلیس هم ذره‌ای بیم و خوف نداشته باشد و بتواند در مجلس در مقابل آنها بایستد و از حقوق ملت دفاع کند.
ماجرای اولتیماتوم ۱۹۱۱ روسیه از جمله این موارد است که مورخان ایرانی و آمریکایی نوشته‌اند که مسکو شش روز به دولت ایران مهلت داد تا به خواست روسیه تن دهد وگرنه به تهران می‌آیند و آنجا را اشغال می‌کنند. دولت ترسو هم تصمیم‌گیری درباره آن را به مجلس شورای ملی واگذار کرد و این در حالی بود که به گفته یک مورخ آمریکایی، در روز تصمیم‌گیری گویی گرد مرگ بر مجلس ایران پاشیده بودند و مجلس هم از ترس، آماده تصویب درخواست این دولت خارجی شده بود که در این میان دیدند پیرمردی به پشت تریبون رفت و گفت: «آقایان! اگر قرار شده باشد که ما از بین برویم، چرا با دست خودمان نابودی خودمان را امضا کنیم؟» و همین شجاعت و رشادت مدرس باعث شد نمایندگان رگ غیرتشان بجنبد و با اکثریت آرا اولتیماتوم روسیه را رد کنند و روسیه هم که این شجاعت را دید، جرئت نکرد هیچ غلطی بکند.
در حوزه داخلی هم مدرس بار‌ها و بار‌ها این شجاعت خودش را در برابر رضاخان و زمامداران وقت نشان داده بود. بار‌ها او را در میان مردم تحقیر کرده و مردم را به شعاردادن علیه او واداشته بود. بار‌ها کوشیدند که با پیشنهاد پول و مسئولیت، او را بخرند اما اعتراف کردند که او نه اهل گرفتن پول است و نه والی و وزیر می‌شود که او را تطمیع کنند. نقل کرده‌اند که رضاخان که از دست مدرس عاصی شده بود و نمی‌دانست چه باید بکند، روزی با خشم و عصبانیت زیاد، گریبان مدرس را گرفت و پیراهن کرباسی‌اش را چنگ زد و با فریاد گفت: سید! آخر از جان من چه می‌خواهی؟ مدرس آرام و متین و استوار و مصمم گفت: «می‌خواهم تو نباشی.»
اینها بخشی از دلایلی است که امام خمینی از مدرس همواره با بالاترین توصیفات یاد کرده و حتی وقتی می‌خواهد برای مردم نمونه یک «نماینده مطلوب مجلس شورای اسلامی» را مثال بزند، می‌گوید «مثل مدرس» باشد و فوری اضافه می‌کند که مثل مدرس که حالاحالا‌ها نمی‌تواند پیدا بشود! (با این مضمون)
روز دهم آذر به مناسبت سالگرد شهادت این بزرگمرد عرصه دین و سیاست، سال‌هاست به عنوان «روز مجلس» نامگذاری شده و چه خوب است که نمایندگان مجلس شورای اسلامی اگرچه نمی‌توانند حائز همه ویژگی‌های والای مدرس بشوند حداقل تلاش کنند تا حد زیادی خود را به او شبیه سازند. در تقوا و پرهیز از پیشنهاد‌های مالی و مسئولیت‌های سیاسی که آنها را از وظیفه نمایندگی مردم باز می‌دارد، از شجاعت در بیان نظرات متفاوتی که صلاح مردم و نظام در آن است اما ممکن است ملاحظات مختلف بویژه رأی‌آوری مجدد در حوزه انتخابیه مانع ابراز آنها بشود، از تصمیمات مهمی که کشور را در برابر تجاوزات و تهدیدات خارجی امنیت می‌بخشد مانند قانون اقدام راهبردی برای لغو تحریم‌ها و صیانت از حقوق ملت ایران که در آذر ۹۹ و حاکمیت دولت روحانی به دست نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی تصویب شد و مانع بسیاری از خسارات بزرگی شد که کشور در آستانه آن قرار گرفته بود؛ قانونی که تجلیل چندباره رهبر معظم انقلاب را در پی داشت، همچنین پرهیز از بخشی‌نگری به‌جای نگاه به مصلحت فراگیر و درازمدت کل کشور و حتی امت اسلامی، پرهیز از وکیل‌الدوله شدن به‌جای وکیل مصالح مردم شدن (حتی اگر دولت، دولت اسلامی برآمده از رأی مردم باشد، اما تصمیمات اشتباه و پرهزینه و گاه جبران‌ناپذیر داشته باشد یا سکوت در برابر قانون‌شکنی‌های احتمالی دولت). اینها مواردی است که نمایندگان مردم را «مدرس‌گونه» می‌کند و نامشان را در تاریخ جاودان می‌سازد.
به نظر شما، شهید سیدحسن مدرس با این ویژگی‌ها، چند کرسی در مجلس شورای اسلامی امروز ما دارد؟
بخش دیدگاه محملی برای انعکاس نظرات اهل قلم، پژوهشگران و دانشگاهیان است تا آراء پژوهشی جدید خود را در دسترس علاقه مندان به تاریخ و فرهنگ ایران معاصر و تحولات انقلاب اسلامی قرار دهند. لذا ضمن سلب مسئولیت نسبت به محتوا و رویکرد علمی پژوهشگران، پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی پذیرای تمام جستارها، یادداشت ها و پژوهش‌هایی ست که در باب تاریخ ایران معاصر تدوین و نگاشته شده و آن را در اختیار دیگر علاقه مندان این حوزه قرار خواهد داد.
